China dan Nepal mengambil pendekatan berbeza dalam menguruskan maklumat selepas bencana banjir besar di sempadan kedua-dua negara yang meragut lebih 1,400 nyawa dan menyebabkan lebih 5,650 orang masih hilang.
Kedua-dua negara mengambil tindakan terhadap penyebaran maklumat palsu berkaitan bencana yang berlaku pada 26 Ogos lalu selepas runtuhan glasier di kawasan pergunungan mencetuskan aliran air, lumpur dan serpihan seperti tsunami di sempadan China-Nepal.
Namun, Beijing dilaporkan mengambil langkah lebih ketat apabila turut menyekat rakaman video daripada saksi kejadian serta mengenakan tindakan terhadap individu yang mempersoalkan angka korban rasmi.
Laporan media negara China mengenai bencana itu lebih banyak memberi tumpuan kepada usaha petugas kecemasan menjalankan operasi mencari dan menyelamat di Tibet, sedangkan ahli keluarga mangsa yang masih hilang kurang mendapat ruang.
Keadaan itu berbeza di Nepal apabila kerajaan negara berkenaan turut memberi tekanan kepada platform media sosial dan organisasi berita supaya memadam kandungan palsu, namun pada masa sama terus menyalurkan perkembangan angka korban menerusi media sosial.
Pengerusi Press Council Nepal, Umesh Shrestha, berkata pihaknya telah meminta lebih 100 akaun media sosial memadam kandungan palsu berkaitan bencana itu dan kebanyakannya mematuhi arahan berkenaan.
“Perkara boleh tersebar dengan sangat pantas,” katanya.
Polis Nepal turut menahan seorang lelaki yang didakwa berkongsi maklumat palsu berkaitan sumbangan kepada tabung bantuan bagi mempromosikan akaun peribadinya.
China Ambil Tindakan Terhadap 10 Individu
Sementara itu, China dilaporkan mengambil tindakan terhadap 10 individu yang dituduh menyebarkan maklumat palsu dalam talian, menurut Kementerian Keselamatan Awam negara itu.
Antaranya termasuk individu yang didakwa mendakwa angka korban sebenar lebih tinggi daripada jumlah rasmi.
Kementerian Luar China bagaimanapun menegaskan penyampaian maklumat berkaitan bencana dilakukan secara “terbuka, telus dan tepat pada masanya”, selain mengkritik apa yang disifatkannya sebagai tindakan memburukkan dan sensasi.
Beijing turut menganjurkan lawatan ke pusat bencana di Tibet untuk sebilangan kecil media asing.
Dalam pada itu, pemeriksa fakta mengenal pasti puluhan dakwaan palsu mengenai banjir berkenaan yang tersebar dalam pelbagai bahasa.
Antaranya, sebuah video yang didakwa menunjukkan runtuhan glasier dan gunung yang mencetuskan banjir sebenarnya dirakam di Columbia Glacier, Alaska, beberapa hari sebelum kejadian.
Turut dikesan ialah video yang dihasilkan menggunakan teknologi kecerdasan buatan (AI) Google, memaparkan air melimpah dari tebing sungai dan membanjiri jalan raya sehingga meraih puluhan ribu interaksi.
Kandungan Sahih Turut Hilang
Wartawan penyiasatan Nepal, Rabi Raj Baral, berkata penyebaran maklumat palsu boleh mencetuskan kebimbangan dalam kalangan orang ramai ketika berdepan bencana.
“Ketika bencana berlaku, kepanikan awam berada pada tahap tinggi,” katanya.
Bagaimanapun, kedua-dua negara bukan sahaja mengambil tindakan terhadap kandungan palsu, malah turut menyasarkan beberapa hantaran yang mengandungi rakaman kejadian sebenar.
Pihak berkuasa Nepal dilaporkan mengadakan perbincangan dengan Meta dan TikTok bagi mempercepatkan proses membuang kandungan AI, imej grafik serta penipuan berkaitan bantuan.
Di China pula, beberapa video yang disahkan menunjukkan kejadian banjir besar di Pelabuhan Gyirong, iaitu pintu sempadan dengan Nepal, serta rakaman saksi kejadian dilaporkan semakin sukar ditemui di Internet China.
Sebaliknya, platform seperti Douyin dan Weibo lebih banyak memaparkan liputan media kerajaan mengenai operasi mencari dan menyelamat tanpa mendedahkan identiti kebanyakan mangsa yang masih hilang atau menunjukkan reaksi keluarga mereka.
Angka Korban Jadi Perhatian
Pemeriksa fakta mendapati maklumat palsu berkaitan banjir kebanyakannya tidak kelihatan di platform China, namun teori konspirasi mengenai bencana itu berkembang di luar negara.
Antara dakwaan yang tersebar termasuk tuduhan bahawa China menyembunyikan angka korban sebenar serta dakwaan projek pembinaan empangan menjadi punca bencana, walaupun saintis menyatakan runtuhan glasier di Nepal merupakan punca banjir.
Angka korban yang dikeluarkan kedua-dua negara turut menjadi perhatian apabila jumlah kematian dan kehilangan di Nepal jauh lebih tinggi.
Menurut agensi bencana Nepal, sebanyak 1,369 mayat telah ditemui manakala kira-kira 5,132 orang masih hilang. Di China pula, media negara melaporkan 43 kematian dan 519 orang masih hilang.
Bagaimanapun, perbezaan ketara itu mungkin dipengaruhi oleh lokasi serta skala bencana.
Runtuhan glasier berlaku di kawasan hilir Nepal sebelum gelombang serpihan yang kuat melanda kawasan sempadan China, termasuk memusnahkan pos sempadan China di Tibet yang dikawal ketat, sebelum meneruskan kemusnahan di Nepal.
Sebahagian mayat di pihak China juga berkemungkinan dihanyutkan ke kawasan hilir, namun keadaan geografi menyebabkan sebahagiannya mungkin tertimbus dalam lapisan lumpur dan serpihan tebal sehingga sukar atau mustahil untuk ditemui.
Pengurus advokasi Reporters Without Borders (RSF) yang berpangkalan di Taipei, Aleksandra Bielakowska, berkata sekatan maklumat oleh Beijing telah mewujudkan “suasana penuh ketidakpercayaan”.
Sebaliknya, Ketua Meja Asia Selatan RSF, Celia Mercier, menyifatkan Nepal sebagai negara yang secara umumnya menganggap maklumat palsu sebagai satu masalah dalam persekitaran maklumat yang masih relatif terbuka.
